PLEAN CEACHTA

Fáilte chuig an leagan Gaeilge den tsuíomh gréasáin, ina bhfuil na pleananna ceachta idirghníomhacha uile a bheidh ag teastáil uait le beocht a chur sa Múú Criú i do sheomra ranga.

Is bealach spraíúil, spreagúil agus oideachasúil é an Múú Criú do dhaltaí le foghlaim faoi stíl mhaireachtála shláintiúil agus cothú. Tá ár bpleananna ceachta curtha le chéile le go mbeidh gníomhaíochtaí spraíúla, deiseanna comhtháite agus gníomhaíochtaí breise iontu, agus le scileanna litearthachta a fhorbairt. Agus é forbartha ag múinteoirí, do mhúinteoirí, tá an clár deartha le naisc láidre leis an gcuraclam agus le hobair laistigh de sheomra ranga gnóthach.

PLAY VIDEO

CEACHTA 6: Cáiseanna na hEorpa

PLEAN CEACHTA: Naíonán
AMHARC

CUSPÓIRÍ

Chun cuidiú le daltaí tuiscint a fháil ar na cineálacha éagsúla cáiseanna atá ar fáil ar timpeall na hEorpa.

Fad ama: (thart ar) 30 nóiméad.

NAISC CHURACLAIM

FOCLÓIR AN LAE

An Eoraip: Grúpa tíortha ar an ilchríoch Eorpach (achar ollmhór talún).
Taistealta: Bogtha timpeall.
Iodálaigh: Muintir na hIodáile.

DÍOSPÓIREACHT RANGA

Pléigh na nithe seo a leanas le do dhaltaí:

1. An féidir libh aon rud a rá liom a sibh ar an eolas faoi maidir leis an bhFrainc nó an Iodáil?

2. An raibh sibh ar laethanta saoire sa Fhrainc nó san Iodáil?

3. Conas a thaistil sibh ansin?

4. Ar ith sibh aon bhia Francach/Iodálach?

5. Ar bhlais sibh aon cháis?

6. Cén t-ainm a bhí ar an gcáis?

7. An féidir leat cur síos a dhéanamh ar an mblas a bhí aici?

Cáiseanna na hEorpa:

Tá cáis á déanamh ag muintir na hEorpa le fada an lá. D’fhoghlaim siad bealaí éagsúla le cáis a dhéanamh de réir mar a thaistil siad ó thír go tír. Anseo thíos tá dhá cháis cháiliúla ón Eorpa.

An Fhrainc – Brie

Is cineál cáise é Brie. Tagann sé ó áit ar a dtugtar an Fhrainc. Tá Brie déanta as bainne de bhó. Tá sí bog agus buí ar an taobh istigh. Tá boladh láidir uaithi.

An Iodáil – Parmasán

Tagann Parmasán ón Iodáil. Is cáis chrua agus thirim í. Tá sí déanta as bainne de bhó freisin. Is maith leis na hIodálaigh cáis Parmasáin a ithe le pasta.


GNÍOMHAÍOCHT

Iarr ar do dhaltaí lipéad simplí a dhearadh don cháis Brie nó Parmasáin, ar phíosa páipéir nó ina gcóipleabhair.

Gníomhaíochtaí Breise

1. Cruthaigh cairt sonraí sa rang maidir leis na cineálacha cáiseanna Eorpacha is coitianta atá ann e.g. Brie, Parmasán, Mozzarella, Céadar.

2. Reáchtáil seisiún blaiste ‘Cáiseanna na hEorpa’.

3. Cruthaigh scéal simplí sa rang maidir le carachtar ar a dtugtar ‘Brie an Cháis Fhrancach’. Spreag na leanaí chun focail thuairisciúla a úsáid.


BEIR LEAT ABHAILE É

Conas atá do chuid daltaí ag glacadh páirte ann?

Féach ar an suíomh gréasáin le haghaidh bealaí a mholtar le do dhaltaí a spreagadh chun an méid a d’fhoghlaim siad faoi Cháiseanna na hEorpa a thabhairt abhaile leo. Mar obair bhaile, d’fhéadfá iarraidh ar do dhaltaí:

1. Pictiúr faoin gcineál cáise is fearr leo a tharraingt.

2. A fháil amach faoi na cineálacha cáiseanna a
thaitníonn lena dtuismitheoirí.

3. Pictiúr a tharraingt de bhrat na Fraince nó na hIodáile.

PLEAN CEACHTA: Sóisearach
AMHARC

CUSPÓIRÍ

Chun cuidiú le daltaí tuiscint a fháil ar na cineálacha éagsúla cáiseanna atá ar fáil ar timpeall na hEorpa.
Fad ama: (thart ar) 30 nóiméad.

NAISC CHURACLAIM

FOCLÓIR AN LAE

An Eoraip: Grúpa tíortha ar an ilchríoch Eorpach (achar ollmhór talún).
Traidisiúin: An bealach ina mbíodh rudaí á ndéanamh de ghnáth ag grúpa daoine ar feadh tréimhse fada.
Táirgthe: Rud éigin a dhéanamh.

DÍOSPÓIREACHT RANGA

Pléigh na nithe seo a leanas le do dhaltaí:

1. Cá bhfuil an Eoraip?

2. Cad is brí le ‘Eorpach’?

3. An féidir libh tír Eorpach a ainmniú?

4. Ar thug tú cuairt riamh ar thír Eorpach?

5. An féidir leat aon bhianna ó thír Eorpach a ainmniú?

6. Ar bhlais tú aon bhianna ó thír Eorpach?

7. An féidir leat aon cháiseanna den Eoraip a bhlais tú a ainmniú?

Cáiseanna na hEorpa

Ceaptar go dtéann déanamh cáiseanna chomh fada siar le níos mó ná 4,000 bliain ó shin. Faoin am a bhí Impireacht na Róimhe ann ba ghnó tábhachtach é déanamh cáiseanna san Eoraip cheana féin. De réir mar a bhog daoine timpeall ó thír go tír thóg siad leo a gcuid traidisiún féin.

Tá cáis an-choitianta sa Fhrainc, sa Spáinn agus san Iodáil. Anseo thíos tá trí cháis cháiliúla as na tíortha seo.

An Fhrainc – Brie

Is cáis bhog í Brie a thagann ón gceantar Brie i dTuaisceart na Fraince. Tá sí déanta as bainne de bhó. Is cáis bhog, uachtarúil agus bhuí ar an taobh istigh í Brie. Tá boladh láidir uaithi. Tá Brie á déanamh ag daoine le níos mó ná míle bliain.

An Spáinn – Manchego

Is cáis chrua í Manchego a thagann ón gceantar ‘La Mancha’ sa Spáinn. Tá sí á táirgeadh ansin ar feadh na mílte bliain. Tá dath órga ar Manchego agus tá sí déanta as bainne de chaora.

An Iodáil – Parmasán

Is é is dóichí gurb í an cháis is cáiliúla san Iodáil ná Parmasán. Tagann sí ón gceantar Parma san Iodáil. Is cáis chrua, thirim é a dhéantar a ghrátáil go minic agus a itear go hiondúil le miasa pasta. Tá sí déanta as bainne de bhó.


GNÍOMHAÍOCHT

Cáiseanna na hEorpa

Iarr ar do dhaltaí, i ngrúpaí, léamh faoi ‘Cáiseanna na hEorpa’ ar an mbileog oibre grúpa ‘Cáiseanna na hEorpa’. Iarr orthu plé a dhéanamh ar gach ceist ar an mbileog oibre ina ngrúpaí. Iarr ar na grúpaí tuairisciú a dhéanamh ar ais chuig an rang agus bíodh plé leis an rang iomlán.

An raibh a fhios agat?

Is foinsí tábhachtacha cailciam iad bainne, iógart agus cáis, mianra atá ag teastáil le haghaidh cnámh agus acla sláintiúla. (Féach Plean Ceachta 1, ‘Bia Sláintiúil’).

Gníomhaíocht Ranga:

Cruthaigh léarscáil ranga ‘Cáiseanna na hEorpa’ agus taispeáin an Fhrainc, an Spáinn agus an Iodáil go soiléir uirthi in éineacht leis an gcáis agus leis an mbrat a bhaineann leo. Is féidir leat sonraí eile a chur isteach freisin e.g. príomhchathair gach tír, bianna tipiciúla eile as na tíortha seo. D’fhéadfá iarracht a dhéanamh freisin chun a fháil amach faoi cháiseanna cáiliúla eile ó na tíortha seo nó ó thíortha Eorpacha eile agus iad a chur ar a léarscáil, chomh maith.

Gníomhaíochtaí Breise

1. Cruthaigh cairt sonraí sa rang maidir leis na cineálacha cáiseanna Eorpacha is coitianta atá ann.
2. Reáchtáil seisiún blaiste ‘Cáiseanna na hEorpa’.
3. Faigh amach faoi stair cáiseanna sa Fhrainc, san Iodáil nó sa Spáinn.
4. Tabhair faoi thionscadal ranga faoi cháiseanna na hEorpa e.g. Féile Rolladh Cáise i Sasana; an focal do cháis i dteangacha éagsúla i.e. an Fhrainc – fromage, an Iodáil – formagio, an Spáinn – queso; cáiseanna a fuair a n-ainmneacha ó áiteanna san Eoraip e.g. Gruyeres agus Emmental san Eilvéis.


BEIR LEAT ABHAILE É

Conas atá do chuid daltaí ag glacadh páirte ann?

Féach ar an suíomh gréasáin le haghaidh bealaí a mholtar le do dhaltaí a spreagadh chun an méid a d’fhoghlaim siad faoi Cháiseanna na hEorpa a thabhairt abhaile leo. Mar obair bhaile, d’fhéadfá iarraidh ar do dhaltaí:

1. Scríobh faoin gcineál cáise is fearr leo.

2. Cairt sonraí teaghlaigh a chruthú chun a thaispeáint cad iad na cáiseanna den Eoraip a bhfuil an tóir is mó orthu sa bhaile.

3. Fógra simplí a dhearadh do cháis Brie, Manchego nó Parmasáin.

PLEAN CEACHTA: Sinsearach
AMHARC

CUSPÓIRÍ

Chun cuidiú le daltaí tuiscint a fháil ar na cineálacha éagsúla cáiseanna atá ar fáil ar timpeall na hEorpa.

Fad ama: (thart ar) 30 nóiméad.

NAISC CHURACLAIM

FOCLÓIR AN LAE

Eorpach: Rud ar bith a bhaineann leis an Eoraip nó lena muintir.
Bainne paistéartha: Bainne a dhéantar a théamh go teocht ard ar feadh tréimhse gairide (e.g. 72 céim Celsius ar feadh 15 soicind) agus ansin a dhéantar a fhuarú go han-tapa.
Sáile: Meascán de shalann agus uisce.
Dé-ocsaíd Charbóin:: Gás a tháirgtear nuair a dhéanann agus a thógann plandaí isteach le linn fótaisintéise.

DÍOSPÓIREACHT RANGA

Pléigh na nithe seo a leanas le do dhaltaí:

1. Cad is brí le ‘Eorpach’?

2. Ainmnigh roinnt tíortha Eorpacha.

3. An féidir leat aon bhianna Eorpacha traidisiúnta a ainmniú?

4. Ar bhlais tú aon bhianna Eorpacha traidisiúnta?

5. An féidir leat aon cheann de cháiseanna na hEorpa a
bhlais tú nó a bhfuil eolas agat fúthu a ainmniú?

Cáiseanna na hEorpa

Ceaptar go dtéann déanamh cáiseanna chomh fada siar le níos mó ná 4,000 bliain ó shin. Faoin am a bhí Impireacht na Róimhe ann ba ghnó tábhachtach é déanamh cáiseanna san Eoraip cheana féin. De réir mar a bhog daoine timpeall ó thír go tír thóg siad leo a gcuid traidisiún féin.

Is cáis bhog í Brie a thagann ón gceantar Brie i dTuaisceart na Fraince. Tá sí déanta as bainne de bhó. Is cáis bhog, uachtarúil agus bhuí ar an taobh istigh í Brie. Tá boladh láidir uaithi. Tá Brie á déanamh ag daoine le níos mó ná míle bliain.

Is cáis chrua í Manchego a thagann ón gceantar ‘La Mancha’ sa Spáinn. Tá sí á táirgeadh ansin ar feadh na mílte bliain. Tá dath órga ar Manchego agus tá sí déanta as bainne de chaora.

Is é is dóichí gurb í an cháis is cáiliúla san Iodáil ná Parmasán. Tagann sí ón gceantar Parma san Iodáil. Is cáis chrua, thirim é a dhéantar a ghrátáil go minic agus a itear go hiondúil le miasa pasta. Tá sí déanta as bainne de bhó.

Is cáis leathchrua í Gouda a thagann ón gcathair Gouda san Ollainn ach a dhéantar ar fud an domhain anois. Is cáis bhuí í le craiceann céiriúil ar an taobh amuigh. De ghnáth déantar í le bainne paistéartha de bhó ach uaireanta is féidir í a dhéanamh le bainne ó ghabhar nó ó chaora.

Tagann cáis Feta ó mhórthír na Gréige. Is í ceann de na príomh-chomhábhair i sailéad Gréagach traidisiúnta. Is cáis bhog bhán í atá déanta as bainne de chaora nó gabhar. Is cáis ghráinneach í agus tá blas de shalann uaithi. Glacann sé tamall fada Feta a dhéanamh toisc gur gá í a choinneáil i sáile ar feadh cúpla mí ar a laghad.

Is cáis leathchrua Eilvéiseach í Emmental a ainmníodh i ndiaidh Ghleann Emmental san Eilvéis. Tá sí buí agus tá poill mhóra inti agus craiceann tanaí aici. Tarlaíonn na poill mar gheall ar na boilgíní dé-ocsaíde carbóin a chruthaítear nuair a dhéantar an cháis. Tá Emmental déanta as bainne de bhó.


GNÍOMHAÍOCHT

Cáiseanna na hEorpa

Taispeáin léarscáil den Eoraip do na daltaí nó tarraing léarscáil ar an gclár. Iarr ar do dhaltaí na tíortha seo a leanas a thaispeáint: an Fhrainc, an Spáinn, an Iodáil, an Ollainn, an Ghréig agus an Eilvéis.

Iarr orthu léamh faoi ‘Cáiseanna na hEorpa’ ar an mbileog oibre grúpa faoi ‘Cáiseanna na hEorpa. Pléigh é mar rang. Ansin iarr ar na daltaí na ceisteanna a fhreagairt.

An raibh a fhios agat?

Is foinsí tábhachtacha cailciam iad bainne, iógart agus cáis, mianra atá ag teastáil le haghaidh cnámh agus acla sláintiúla. (Féach Plean Ceachta 1, ‘Bia Sláintiúil’).

Gníomhaíocht Ranga

Iarr ar do dhaltaí léarscáil den Eoraip a tharraingt ar pháipéar A4 nó ina gcóipleabhair. Iarr orthu na tíortha ar fad a luadh sa bhileog oibre ‘Cáiseanna na hEorpa’ a thaispeáint agus bosca fíricí a chruthú ar gach ceann. Sa bhosca fíricí d’fhéadfadh sonraí faoi na nithe seo a leanas a bheith iontu: an phríomhchathair, brat na tíre, cáis thipiciúil den tír sin, bianna tipiciúla eile den tír. Is féidir leis na daltaí a fháil amach freisin faoi cháiseanna cáiliúla eile ó na tíortha seo nó ó thíortha Eorpacha eile agus iad a chur ar a léarscáil, chomh maith.

Gníomhaíochtaí Breise

1. Cruthaigh cairt sonraí sa rang maidir leis na cineálacha cáiseanna Eorpacha is coitianta atá ann.

2. Reáchtáil seisiún blaiste ‘Cáiseanna na hEorpa’.

3. Scríobh faoi stair cáiseanna sa Fhrainc, san Iodáil nó sa Spáinn.

4. Tabhair faoi thionscadal ranga faoi cháiseanna na hEorpa e.g. Féile Rolladh Cáise i Sasana; an focal do cháis i dteangacha éagsúla i.e. an Fhrainc – fromage, an Iodáil – formagio, an Spáinn – queso; cáiseanna a fuair a n-ainmneacha ó áiteanna san Eoraip e.g. Gruyeres agus Emmental san Eilvéis.

5. Iarr ar do dhaltaí i ngrúpaí, fógra teilifíse a chruthú do cheann amháin de na cáiseanna Eorpacha trí ghníomhaíocht drámaíochta shimplí.


BEIR LEAT ABHAILE É

Conas atá do chuid daltaí ag glacadh páirte ann?

Féach ar an suíomh gréasáin le haghaidh bealaí a mholtar le do dhaltaí a spreagadh chun an méid a d’fhoghlaim siad faoi Cháiseanna na hEorpa a thabhairt abhaile leo. Mar obair bhaile, d’fhéadfá iarraidh ar do dhaltaí:

1. Scríobh faoin gcineál cáise is fearr leo.

2. Cairt sonraí teaghlaigh a chruthú chun a thaispeáint cad iad na cáiseanna den Eoraip a bhfuil an tóir is mó orthu sa bhaile.

3. Fógra simplí a dhearadh do cheann amháin de na cáiseanna Eorpacha.

CLOSE

Will you be joining our competition this year? Find out more