PLEAN CEACHTA

Fáilte chuig an leagan Gaeilge den tsuíomh gréasáin, ina bhfuil na pleananna ceachta idirghníomhacha uile a bheidh ag teastáil uait le beocht a chur sa Múú Criú i do sheomra ranga.

Is bealach spraíúil, spreagúil agus oideachasúil é an Múú Criú do dhaltaí le foghlaim faoi stíl mhaireachtála shláintiúil agus cothú. Tá ár bpleananna ceachta curtha le chéile le go mbeidh gníomhaíochtaí spraíúla, deiseanna comhtháite agus gníomhaíochtaí breise iontu, agus le scileanna litearthachta a fhorbairt. Agus é forbartha ag múinteoirí, do mhúinteoirí, tá an clár deartha le naisc láidre leis an gcuraclam agus le hobair laistigh de sheomra ranga gnóthach.

PLAY VIDEO

CEACHTA 3: Ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir

PLEAN CEACHTA: Naíonán
AMHARC

CUSPÓIRÍ

Chun cuidiú le daltaí tuiscint a fháil ar cad as a dtagann bainne agus ar an bpróiseas maidir le táirgeadh déiríochta.

Fad ama: (thart ar) 30 nóiméad.

NAISC CHURACLAIM

FOCLÓIR AN LAE

Paistéaradh: Is é atá i gceist leis seo ná bainne a théamh go teocht ard ar feadh tréimhse gairide (72° Celsius ar feadh 15 shoicind), agus ina dhiaidh sin é a fhuarú go gasta.

DÍOSPÓIREACHT RANGA

• Cuir na ceisteanna seo a leanas ar na daltaí:

  • Cárb as a dtagann bainne, dar leo?
  • Cad a tharlaíonn do bhainne idir an fheirm agus an cuisneoir? (Déan taifeadadh de na freagraí in amlíne ar an gclár bán nó ar smeach-chairt). Cad ba mhaith leo a fhoghlaim faoin Scéal Déiríochta ón bhfeirm go dtí an cuisneoir? (Déan taifeadadh dá gcuid freagraí in aice na hamlíne ar an gclár bán nó ar smeach-chairt).
  • Taispeáin an chéad chuid den phóstaer idirghníomhach ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir ar an suíomh gréasáin. Mínigh céim ar chéim ag baint úsáide – An Póstaer ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir.

Céim 1:

Déantar na ba a chrú dhá uair sa lá. Stóráiltear an bainne in umar bainne fuar agus bailítear ón bhfeirm é i dtancaeir (atá ar nós cuisneoir ollmhór) gach cúpla lá.

Céim 2

Sula mbaillítear an bainne ón bhfeirmeoir, déanfaidh an tiománaí an bainne a thástáil le bheith cinnte go bhfuil sé sábháilte.

Céim 3

Nuair a shroicheann sé an déirí, déanann an tiománaí an bainne a chaidéalú amach as a thancaer agus isteach in ollumair coimeádáin cuisniúcháin, chun an bainne a choinneáil fuar. Ansin nítear amach an tancaer go cúramach ionas go mbeidh sé go deas glan don bhailliúchán an lá dár gcionn.

Céim 4

Déantar an bainne a thástáil arís ag an déirí, an uair seo déanann oibrí saotharlainne é.

Céim 5

Déantar an bainne a phaistéaradh lena chinntiú nach bhfuil aon fhrídíní ann. Is é atá i gceist le paistéaradh ná go dtéitear an bainne go teocht an-ard ar feadh tréimhse gairide agus ansin déantar é a fhuarú go gasta.

Céim 6

Líontar an bainne ansin isteach i gcoimeádáin atá níos lú ar nós cartáin. Ina dhiaidh sin, cuirtear cliathbhoscaí bainne ar leoraithe le seachadadh. Téann roinnt de díreach chuig na scoileanna.

Céim 7

Mar sin, an chéad uair eile a ólann tú gloine bainne bhlasta, is féidir leat a bheith cinnte de go bhfuil deoch nádúrtha, cothaitheach agus ar ardchaighdeán á ól agat.


GNÍOMHAÍOCHT

Ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir

Iarr ar na daltaí céim amháin a roghnú sa phróiseas ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir agus tarraing cad a tharlaíonn. Ansin iarr orthu cúpla focal nó abairt a scríobh ag míniú cad a tharraing siad.

Gníomhaíochtaí Breise

Faigh amach faoi fheirmeacha déiríochta agus comhlachtaí déiríochta i do cheantar áitiúil a tháirgeann bainne, cáis agus iógart.

Tabhair faoi thionscadal ranga ar an déirí áitiúil i do cheantar – tabhair cuairt ar an déirí más féidir. Faigh amach cad iad na cineálacha táirgí déiríochta a tháirgeann siad.

Faigh amach conas a dhéantar cáis (Plean Ceachta 4).

Faigh amach conas a dhéantar iógart.

Faigh oideas simplí ina mbaintear úsáid as bainne nó

iógart agus déan é leis an rang m.sh. pancóga.


BEIR LEAT ABHAILE É

Conas a bheidh do dhaltaí ag glacadh páirte ann? Féach ar an suíomh gréasáin le haghaidh bealaí atá molta le do dhaltaí a spreagadh le tabhairt abhaile leo faoina bhfuil foghlamtha acu maidir lena ndéirí áitiúil agus conas a tháirgtear bainne. Mar chleachtadh obair bhaile, d’fhéadfá iarraidh ar do dhaltaí:

  1. Féachaint sa chuisneoir agus a fháil amach cén comhlacht déiríochta as a dtagann an bainne, cáis agus iógart atá ann.
  2. A fháil amach an bhfuil an teaghlach ar an eolas faoin déirí áitiúil.
  3. Nóta a bhreacadh ar cé mhéad lítear bainne a ólann an teaghlach gach seachtain.
  4. An bhfuil Ráthaíocht den NDC ‘Farmed in the Republic of Ireland’ ar an mbainne sa chuisneoir?
  5. An dtugann an fear bainne an bainne díreach chuig an teach nó an gceannaítear an bainne sa siopa?
  6.  An bhfuil aithne ag aon dalta ar fheirmeoir déiríochta?
  7. Bain triail as na hoidis déiríochta blasta seo a leanas a dhéanamh (in éineacht le duine fásta) – Oidis Déiríochta
PLEAN CEACHTA: Sóisearach
AMHARC

CUSPÓIRÍ

Chun cuidiú le daltaí tuiscint a fháil ar cad as a dtagann bainne agus ar an bpróiseas maidir le táirgeadh déiríochta.

Fad ama: (thart ar) 30 nóiméad.

NAISC CHURACLAIM

FOCLÓIR AN LAE

Paistéaradh: Is é atá i gceist leis seo ná bainne a théamh go teocht ard ar feadh tréimhse gairide (m.sh. 72° Celsius ar feadh 15 shoicind), agus ina dhiaidh sin é a fhuarú go gasta.

DÍOSPÓIREACHT RANGA

• Cuir na ceisteanna seo a leanas ar na daltaí:

  • Cárb as a dtagann bainne, dar leo?
  • Cad a tharlaíonn do bhainne idir an fheirm agus an cuisneoir? (Déan taifeadadh de na freagraí in amlíne ar an gclár bán nó ar smeach-chairt).
  • Cad ba mhaith leo a fhoghlaim faoin Scéal Déiríochta ón bhfeirm go dtí an cuisneoir? (Déan taifeadadh dá gcuid freagraí in aice na hamlíne ar an gclár bán nó ar smeach-chairt).
  • Taispeáin an chéad chuid den phóstaer idirghníomhach ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir ar an suíomh gréasáin. Mínigh céim ar chéim ag baint úsáide – An Póstaer ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir.

Céim 1

Déantar na ba a chrú dhá uair sa lá. Stóráiltear an bainne faoi 4° Celsius in umar bainne agus bailítear ón bhfeirm é i dtancaeir cuisniúcháin gach 2-3 lá.

Céim 2

Sula mbaillítear an bainne ón bhfeirmeoir, tógfaidh an tiománaí samplaí de chun an caighdeán a thástáil.

Céim 3

Nuair a shroicheann sé an déirí, déanann an tiománaí an bainne a chaidéalú amach as an tancaer agus isteach in ollumair coimeádáin cuisniúcháin. Ansin nítear amach an tancaer go cúramach ionas go mbeidh sé réidh don bhailliúchán an lá dár gcionn.

Céim 4

Déantar an bainne a thástáil arís ag an déirí, an uair seo déanann oibrí saotharlainne é, chun an caighdéan agus an ghlaineacht a thástáil.

Céim 5

Déantar an bainne a phaistéaradh
lena chinntiú nach bhfuil aon fhrídíní ann. Is é atá i gceist le paistéaradh, a cheap Louis Pasteur, ná go dtéitear an bainne go teocht ard ar feadh tréimhse gairide (m.sh. 72° Celsius ar feadh 15 shoicind), agus ansin déantar é a fhuarú go gasta. Cuirtear roinnt bainne trí chéim eile agus déantar é a homaiginiú.

Céim 6

Líontar an bainne ansin isteach i gcoimeádáin éagsúla. Tar éis é sin, cuirtear cliathbhoscaí bainne ar leoraithe le hiompar chuig tithe nó siopaí. Téann roinnt de díreach chuig na scoileanna.

Céim 7

Mar sin, an chéad uair eile a ólann tú gloine bainne bhlasta, is féidir leat a bheith cinnte de go bhfuil deoch nádúrtha, cothaitheach agus ar ardchaighdeán á ól agat.


GNÍOMHAÍOCHT

Ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir

1. Iarr ar na daltaí céim amháin ar a laghad sa phróiseas ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir a roghnú. Iarr orthu pictiúr a tharraingt de cad a tharlaíonn le linn na céime seo agus ansin abairt a scríobh ag míniú cad a tharraing siad.

2. Iarr ar an daltaí An bhileog oibre ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir a chríochnú. Is féidir teacht ar na freagraí ar an Póstaer ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir.

Freagraí:

  • Is féidir le gach bó suas le 28 lítear de bhainne a tháirgeadh in aghaidh an lae.
  • Tá níos mó ná 18,000 feirmeoir déiríochta sa tír a tháirgeann 5,400 milliún lítear de bhainne, dóthain le 2,160 linn snámha Oilimpeacha a líonadh.
  • Déantar 495 milliún lítear a ól mar bhainne leachtach.
  • Foinsí tábhachtacha de chailciam san aiste bia is ea bainne, iógart agus cáis.
  • Tá 99% den chailciam i do chorp le fáil i do chnámha agus acla!

Gníomhaíochtaí Breise

1. Faigh amach faoi fheirmeacha déiríochta agus comhlachtaí déiríochta i do cheantar áitiúil a tháirgeann bainne, cáis agus iógart.
2. Tabhair faoi thionscadal ranga ar an déirí áitiúil i do cheantar – tabhair cuairt ar an déirí más féidir. Faigh amach cad iad na cineálacha táirgí déiríochta a tháirgeann siad.
3. Faigh amach conas a dhéantar cáis (Plean Ceachta 4).
4. Faigh amach conas a dhéantar iógart.


BEIR LEAT ABHAILE É

Conas a bheidh do dhaltaí ag glacadh páirte ann?
Féach ar an suíomh gréasáin le haghaidh moltaí ar an gcaoi le do dhaltaí a spreagadh leis an teachtaireacht a thógáil abhaile faoina bhfuil foghlamtha acu faoina ndéirí áitiúil agus conas a tháirgtear bainne. Mar obair bhaile is féidir leat iarraidh ar do dhaltaí:

  1. Féachaint sa chuisneoir agus a fháil amach cén comhlacht déiríochta as a dtagann an bainne, cáis agus iógart atá ann.
  2. A fháil amach an bhfuil an teaghlach ar an eolas faoin déirí áitiúil.
  3. Nóta a bhreacadh ar cé mhéad lítear bainne a ólann an teaghlach gach seachtain.
  4.  An bhfuil Ráthaíocht den NDC ‘Farmed in the Republic of Ireland’ ar an mbainne sa chuisneoir?
  5. An gceannaítear an bainne sa siopa nó an dtugann an fear bainne díreach chuig an teach é?
  6. An bhfuil aithne acu ar fheirmeoir déiríochta?
  7.  Bain triail as na hoidis déiríochta blasta seo a leanas a dhéanamh (in éineacht le duine fásta) – Oidis Déiríochta.
PLEAN CEACHTA: Sinsearach
AMHARC

CUSPÓIRÍ

Chun cuidiú le daltaí tuiscint a fháil ar cad as a dtagann bainne agus ar an bpróiseas maidir le táirgeadh déiríochta.

Fad ama: (thart ar) 30 nóiméad.

NAISC CHURACLAIM

FOCLÓIR AN LAE

Paistéaradh: Is é atá i gceist leis seo ná bainne a théamh go teocht ard ar feadh tréimhse gairide (m.sh. 72° Celsius ar feadh 15 shoicind), agus ina dhiaidh sin é a fhuarú go gasta.
Homaiginiú: Le linn homaiginithe scaiptear na cáithníní uachtair go cothrom tríd an mbainne ionas nach n-ardaíonn an t-uachtar go dtí an barr.

DÍOSPÓIREACHT RANGA

• Cuir na ceisteanna seo a leanas ar na daltaí:

  • Cárb as a dtagann bainne, dar leo?
  • Cad a tharlaíonn do bhainne idir an fheirm agus an cuisneoir? (Déan taifeadadh de na freagraí in amlíne ar an gclár bán nó ar smeach-chairt).
  • Cad ba mhaith leo a fhoghlaim faoin Scéal Déiríochta ón bhfeirm go dtí an cuisneoir? (Déan taifeadadh dá gcuid freagraí in aice na hamlíne ar an gclár bán nó ar smeach-chairt).
  • Taispeáin an chéad chuid den phóstaer idirghníomhach ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir ar an suíomh gréasáin. Mínigh céim ar chéim ag baint úsáide – An Póstaer ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir.

Céim 1

Déantar na ba a chrú dhá uair sa lá. Stóráiltear an bainne faoi 4° Celsius in umar bainne agus bailítear ón bhfeirm é i dtancaeir cuisniúcháin gach 2-3 lá.

Céim 2

Sula mbaillítear an bainne ón bhfeirmeoir, tógfaidh an tiománaí samplaí de chun an caighdeán a thástáil.

Céim 3

Nuair a shroicheann sé an déirí, déanann an tiománaí an bainne a chaidéalú amach as an tancaer agus isteach in ollumair coimeádáin cuisniúcháin. Ansin nítear amach an tancaer go cúramach ionas go mbeidh sé réidh don bhailliúchán an lá dár gcionn.

Céim 4

Déantar an bainne a thástáil arís ag an déirí, an uair seo déanann oibrí saotharlainne é, chun an caighdéan agus an ghlaineacht a thástáil.

Céim 5

Déantar an bainne a phaistéaradh lena chinntiú nach bhfuil aon fhrídíní ann. Is é atá i gceist le paistéaradh, a cheap Louis Pasteur, ná go dtéitear an bainne go teocht ard ar feadh tréimhse gairide (72° Celsius ar feadh 15 shoicind), agus ansin déantar é a fhuarú go gasta. Cuirtear roinnt bainne trí chéim eile agus déantar é a homaiginiú. Le linn homaiginithe scaiptear na cáithníní uachtair go cothrom tríd an mbainne ionas nach n-ardaíonn an t-uachtar go dtí an barr.

Céim 6

Líontar an bainne ansin isteach i gcoimeádáin éagsúla. Tar éis é sin, cuirtear cliathbhoscaí bainne ar leoraithe le hiompar chuig tithe nó siopaí. Téann roinnt de díreach chuig na scoileanna.

Céim 7

Mar sin, an chéad uair eile a ólann tú gloine bainne bhlasta, is féidir leat a bheith cinnte de go bhfuil deoch nádúrtha, cothaitheach agus ar ardchaighdeán á ól agat.


GNÍOMHAÍOCHT

Ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir

1. Iarr ar na daltaí an bhileog oibre ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir a chríochnú. Is féidir teacht ar na freagraí ar an bpóstaer “Ón bhFeirm go dtí an Cuisneoir”.

Freagraí:

• Is féidir le gach bó suas le 28 lítear de bhainne a tháirgeadh in aghaidh an lae.

• Tá níos mó ná 18,000 feirmeoir déiríochta sa tír a tháirgeann 5,400 milliún lítear de bhainne, dóthain le 2,160 linn snámha Oilimpeacha a líonadh.

• Déantar 495 milliún lítear a ól mar bhainne leachtach.

• Foinsí tábhachtacha de chailciam san aiste bia is ea bainne, iógart agus cáis.

• Tá 99% den chailciam i do chorp le fáil i do chnámha agus acla!

Gníomhaíochtaí Breise

1. Faigh amach faoi fheirmeacha déiríochta agus comhlachtaí déiríochta i do cheantar áitiúil a tháirgeann bainne, cáis agus iógart.
2. Tabhair faoi thionscadal ranga ar an déirí áitiúil i do cheantar – tabhair cuairt ar an déirí más féidir. Faigh amach cad iad na cineálacha táirgí déiríochta a tháirgeann siad.
3. Faigh amach conas a dhéantar cáis (Plean Ceachta 4).
4. Faigh amach conas a dhéantar iógart.


BEIR LEAT ABHAILE É

Conas a bheidh do dhaltaí ag glacadh páirte ann? Féach ar an suíomh gréasáin le haghaidh bealaí atá molta le do dhaltaí a spreagadh lena thabhairt abhaile leo cad atá foghlamtha acu faoina ndéirí áitiúil agus conas a tháirgtear bainne. Mar chleachtadh obair bhaile, d’fhéadfá iarraidh ar do dhaltaí na nithe seo a leanas a dhéanamh:

1. Féachaint sa chuisneoir agus a fháil amach cén comhlacht déiríochta as a dtagann an bainne, cáis agus iógart atá ann.
2. A fháil amach an bhfuil an teaghlach ar an eolas faoin déirí áitiúil.
3. Nóta a bhreacadh ar cé mhéad lítear bainne a ólann an teaghlach gach seachtain.
4. An bhfuil Ráthaíocht den NDC ‘Farmed in the Republic of Ireland’ ar an mbainne sa chuisneoir?
5. An gceannaítear an bainne sa siopa nó an dtugann an fear bainne díreach chuig an teach é?
6. An bhfuil aithne acu ar fheirmeoir déiríochta?
7. Bain triail as na hoidis déiríochta blasta seo a leanas a dhéanamh (in éineacht le duine fásta) – Oidis Déiríochta.

CLOSE

Will you be joining our competition this year? Find out more