Sóisearaigh

Forbraíodh na pleananna ceachta seo chun go mbeidh deis ag do dhaltaí foghlaim faoin bPirimid Bia, ithe go folláin, an tábhacht atá le gníomhaíocht rialta fhisiciúil a dhéanamh, sláinteachas fiacla, táirgí déiríochta agus an comhshaol agus scéal an bhainne 'ó ghlas go gloine'. Ceapadh pleananna ceachta Sóisearacha do dhaltaí ó rang a 1 go rang a 3.

PLEAN CEACHTA

CUSPÓIRÍ

Tuiscint na ndaltaí ar tháirgí déiríochta mar cheann de na príomhghrúpaí bia a fhorbairt agus mar chuid d’aiste bia shláintiúil chothrom.

Fad: 30 nóiméad (nó mar sin).

NAISC CHURACLAIM

SPHE:

Mise Ag tabhairt aire do mo chorp Bia agus cothú

Focail an Lae

Déiríocht

Bainne agus táirgí a dhéantar as bainne, mar shampla cáis agus iógart.

Cothaithigh

Substaintí a fhaigheann muid ónár gcuid bia a chabhraíonn lenár gcoirp a choinneáil ag obair go sláintiúil e.g. vitimíní, mianraí.

Pirimid Bia

Taispeántas i gcruth pirimide ina gcuirtear bianna ina bhfuil an cineál céanna cothaitheach i ngrúpaí

Aiste bhia chothrom

Ag ithe an riar bia atá molta ó ghrúpaí éagsúla bia.

Plé Ranga

Taispeáin Pirimid Bia na Roinne agus léirigh an tseilf ‘Bainne, iógart agus cáis’. Iarr ar na daltaí roinnt bianna a ainmniú ón tseilf sin. Ansin, ag baint úsáide as an bpóstaer, pléigh na smaointe a leanas faoin tseilf agus déan pointí plé a thaifeadadh ar an mbord.

Simple Food Pyramid Download

  • Riar bia a mholtar – Moltar 3 riar a bheith ag duine ón ngrúpa bia ‘bainne, iógart agus cáis’ gach lá (idir 9-18 mbliana d’aois, moltar 5 riar in aghaidh an lae). Mar shampla de riar amháin tá 200ml de bhainne, 125g d’iógart nó 25g de cháis chrua. Moltar cineálacha ina bhfuil saill laghdaithe nó beagán saille.
  • Tá bainne, iógart agus cáis tábhachtach mar chuid d’aiste bia shláintiúil – is foinsí iontacha cailciam iad uile, chomh maith le cothaithigh thábhachtacha eile cosúil le próitéin agus vitimíní.
  • Cailciam – teastaíonn sé le haghaidh cnámh agus fiacla sláintiúla, agus tacaíonn sé le sláinte na matán.
  • Próitéin – cuidíonn le fás matán agus forbairt cnámh.
  • Vitimíní B – Tá sé tábhachtach go dtugaimid aire don chraiceann agus do radharc na súl agus tá sé tábhachtach dúinn chun slaghdán agus ulpóg a chur dínn.
  • Sláinte chnámh:
  • Déanann sé sochar dá sláinte cnámh feadh ár saoil nuair a thugtar aire dár gcnámha agus muid níos óige.
  • Féadfaidh na cineálacha bia a ithimid agus ár leibhéil ghníomhaíochta fisiciúla difear a dhéanamh do shláinte ár gcnámh.
  • Chomh maith le cailciam, is cothaitheach tábhachtach é vitimín D le haghaidh sláinte cnámh. Bíonn sé le fáil i mbianna mar iasc lán ola (bradán), ubh (buíocán) agus táirgí déiríochta le breis vitimín D ann.
  • Tá gníomhaíochtaí rialta ‘glacadh meáchain’, a chuireann meáchan iomlán ár gcoirp ar ár gcosa ríthábhachtach freisin don tsláinte chnámh. I measc na ngníomhaíochtaí sin tá damhsa, rith, gleacaíocht, leadóg agus cispheil.

Gníomhaíocht Ghrúpa

Iarr ar na daltaí comhrá a dhéanamh i ngrúpaí faoi na bianna is fearr leo ón ngrúpa ‘bainne, iógart agus cáis’ agus chun plé a dhéanamh ar an gcaoi a gcuireann siad iad san áireamh ina n-aiste bhia i rith an lae. Iarr ar dhaltaí, mar ghrúpa, liosta a scríobh de na bealaí a gcuireann siad déiríocht san áireamh ina n-aiste bhia. Mar shampla:

  • Ag tús an lae babhla leite te déanta le bainne a ithe.
  • Cartán nó buidéal Bainne Scoile a ól gach lá.
  • Ciúbanna cáise agus úll mionghearrtha i gcomhair sos beag san áireamh.
  • Iógart agus sméara mionghearrtha i gcomhair lón scoile san áireamh.
  • Bainne a chur in anraith nó salann ag am an dinnéir.
  • Sneaic a dhéanamh de cháis leáite ar thósta slánghráinneach.
  • Bainne a chur in uibheacha scrofa nó in uibheagáin don dinnéar.
  • Cupán seacláide nó bainne te a ól roimh dhul a luí.

Gníomhaíocht Phearsanta

Déan fótachóipeanna den Bhileog Ghníomhaíochta ‘5 Gach Lá, Slí na Déiríochta‘. Iarr ar na daltaí smaoineamh ar bhealaí nua is féidir leo an grúpa bia ‘bainne, iógart agus cáis’ a ionchorprú ina n-aiste bia, ag taifeadadh a gcuid smaointe ar an mbileog ghníomhaíochta.

Gníomhaíochtaí Sínte

  1. Iarr ar na daltaí póstaer a dhearadh i ngrúpaí lena 5 bPríomh-Leid chun taitneamh a bhaint as déiríocht. Cuir ar taispeáint é timpeall an tseomra ranga nó na scoile.
  2. Déan suirbhé scoile ar na cineálacha bia is fearr le daoine ón ngrúpa bia ‘bainne, iógart agus cáis’. Cruthaigh picteagram chun an fhaisnéis sin a léiriú.

Tabhair abhaile é

Spreag na daltaí an teachtaireacht a thabhairt abhaile maidir leis an tábhacht a bhaineann le déiríocht mar chuid d’aiste bia chothrom. Mar ghníomhaíocht obair bhaile, is féidir leat an méid a leanas a iarraidh ar na daltaí:

  1. Liostaigh na táirgí bainne, iógart agus cáise ina gcuisneoir.
  2. Iarr ar dhuine fásta cabhrú leo béile a dhearadh agus a ullmhú dá dteaghlach ag baint úsáide as an ngrúpa bia ‘bainne, iógart agus cáis’.
  3. Déan agallamh simplí teaghlaigh – an bhfuil a dteaghlach ag fáil an riar molta ón ngrúpa bia ‘bainne, iógart agus cáis’ gach lá? Cad é an ceann is fearr lena dteaghlach? Cad iad na cineálacha bia déiríochta is fearr le do theaghlach – bainne, iógart nó cáis? Cén cineál béile déiríochta eile is fearr leo?

CUSPÓIRÍ

Feasacht na ndaltaí a fhorbairt maidir leis an tábhacht a bhaineann le gníomhaíocht choirp dá sláinte.

Fad: 30 nóiméad (nó mar sin)

NAISC CHURACLAIM

OSPS:

Mise Ag tabhairt aire do mo chorp Bia agus Cothú/Sláinte agus folláine

Focail an Lae

Déiríocht

Bainne agus táirgí a dhéantar as bainne, mar shampla cáis agus iógart.

Cnámha

Fíochán crua inár gcorp a dhéanann suas cnámharlach an duine.

Cleachtadh Glacadh Meáchain

Aon chleachtadh a chuireann meáchan iomlán ár gcoirp ar ár gcosa, mar shampla, ag rith, ag scipeáil agus an chuid is mó de na spóirt foirne.

Cailciam

Mianra (cineál cothaithigh) atá tábhachtach le haghaidh fáis. Cuidíonn sé leis na matáin agus leis na cnámha forbairt a dhéanamh agus tá sé tábhachtach dár gcuid fiacla.

Plé Ghrúpa

Tosaigh ag iarraidh ar dhaltaí i ngrúpaí cuimhneamh siar ar Cheacht 1 (Táirgí Déiríochta i m’aiste bia), mar a chuireann déiríocht le haiste bia shláintiúil a bheith ag duine. Iarr ar na grúpaí an fhaisnéis a roinnt leis an rang. Cuir in iúl do dhaltaí go bhfuil gníomhaíocht fhisiceach tábhachtach freisin chun slí mhaireachtála shláintiúil a choimeád.

Ansin iarr ar dhaltaí ina ngrúpaí smaoineamh agus labhairt faoi na bealaí ina bhfuil sé tábhachtach dár gcorp a bheith aclaí.

Nodanna le plé:

  • á stíl mhaireachtála gníomhach* tábhachtach do chnámha agus matáin shláintiúla.
  • Tá sé ríthábhachtach coinneáil gníomhach chun meáchan coirp sláintiúil a chothabháil.
  • Tá cleachtaí ‘glacadh meáchain’ tábhachtach chun cabhrú le cnámha a choinneáil sláintiúil.

*Cuir in iúl do na daltaí go moltar go mbeadh leanaí agus daoine óga (2-18 mbliana d’aois) gníomhach ar feadh 60 nóiméad ar a laghad gach lá (ar leibhéal measartha go bríomhar) agus ba cheart go n-áireofaí cleachtaí neartú meachán, cleachtaí solúbthachta agus cleachtaí neartú cnámh trí huaire sa tseachtain.

The National Guidelines On Physical Activity For Ireland Download

Plé Ranga

Anois iarr ar na daltaí smaoineamh ar na bealaí inar féidir linn aire a thabhairt dár gcnámha.

Pléigh na pointí a leana:

  • Fásann ár gcnámha agus éiríonn siad níos láidre le linn na hóige, agus mar sin tá sé tábhachtach aire a thabhairt dóibh. Is féidir linn cabhrú chun cnámha láidre agus sláintiúla a thógáil trí na cineálacha cearta bia a ithe agus trí bheith gníomhach.
  • Tá cailciam tábhachtach d’fhás ár gcnámh. Is foinsí iontacha cailciam iad bainne, iógart agus cáis.
  • Is féidir taitneamh a bhaint as an ngrúpa bia ‘bainne, iógart agus cáis’ go héasca mar chuid d’ aiste bia shláintiúil. Moltar trí riar laethúil do leanaí 5-8 mbliana d’aois. Moltar cúig riar in aghaidh an lae dóibh siúd atá 9-18 mbliana d’aois.
  • Áirítear mar riar amháin gloine bainne 200ml, pota iógairt 125g, nó píosa de cháis chrua 25g, e.g. cáis chéadair.
  • Tá Vitimín D an-tábhachtach freisin maidir le sláinte na gcnámh.

Gníomhaíocht Bheirte

Mínigh gur cleachtaí glacadh meáchain iad cleachtaí ar bith a chuireann do mheáchan ar fad ar do chosa, mar shampla, ag rith, ag damhsa, ag scipeáil agus ag imirt peile. Iarr ar na daltaí i mbeirteanna an méid a leanas a phlé agus a scríobh/tharraingt:

  1. Liosta de níos mó gníomhaíochtaí glacadh meáchain.
  2. Liosta de na bealaí inar féidir leo taitneamh a bhaint as bheith gníomhach, mar shampla: Is féidir liom…
  • siúl ar scoil/dul ar rothar ar scoil (nó cuid den bhealach).
  • cluichí a imirt lasmuigh le cairde.
  • cluichí nua lasmuigh a chruthú le mo chairde.
  • páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí iar-scoile.
  • teorainn ama a aontú le haghaidh ‘am scáileáin’ (teilifís, ríomhaire, fón, táibléad srl.) le mamaí/ daidí/duine fásta sa bhaile.
  • seiceáil go bhfuil mo scoil tar éis clárú do Bhratach Ghníomhach Scoile  – www.activeschoolflag.ie

Déan plé!

Cuir i gcuimhne do na daltaí go gcaitear an chuid is mó dá gcuid ama sa scoil ina suí ag deasc, mar sin tá sé tábhachtach éirí ina seasamh agus a gcuid matán a shíneadh nuair is féidir leo!

Spreag na daltaí leis an nasc a dhéanamh idir riachtanais bia agus fuinnimh. Mínigh go gcaithfidh siad ithe chun cabhrú leo a bheith gníomhach i rith an lae.

Gníomhaíocht Ghrúpa

I ngrúpaí beaga, iarr ar na daltaí cluiche a dhearadh atá bunaithe ar chleachtaí glacadh meáchain atá maith dá sláinte chnámh (ag rith, ag scipeáil, ag léim, cluichí liathróide).

Mar shampla – cleas na bacóide dá gcuid féin a cheapadh, cluiche scipeála nua a cheapadh, cluiche a chruthú a chuireann le chéile léim agus caitheamh etc.

Gníomhaíochtaí Sínte

  1. Iarr ar na grúpaí an cluiche nua a chruthaigh siad a mhúineadh do na leanaí eile sa rang.
  2. Bíodh lá agaibh le haghaidh spórt ranga ag baint úsáide as cluichí na ndaltaí féin mar chuid de na gníomhaíochtaí.
  3. Déan tionscadal staire faoi chluichí traidisiúnta scoile den chineál glacadh meáchain agus cuir ar taispeáint sa scoil é.

Tabhair Abhaile é

Spreag do chuid daltaí chun an teachtaireacht a thabhairt abhaile maidir leis an tábhacht a bhaineann le gníomhaíocht fhisiceach mar chuid de stíl mhaireachtála shláintiúil. Mar ghníomhaíocht obair bhaile, is féidir leat a iarraidh ar na daltaí an méid a leanas a dhéanamh:

  1. Siúlóid teaghlaigh a eagrú.
  2. Dul ag siúl lena madra féin nó le madra na gcomharsan (le duine fásta).
  3. Spórt foirne a imirt lena dteaghlach.
  4. Dialann gníomhaíochtaí fisiceacha a choinneáil, ag taifeadadh na ngníomhaíochtaí a dhéanann siad féin agus a dteaghlaigh gach seachtain.

CUSPÓIRÍ

Tuiscint na ndaltaí maidir le sláinteachas fiacla a fhorbairt agus faoin tábhacht a bhaineann le haiste bia shláintiúil chothrom do dhea-shláinteachas fiacla.

Fad: 30 nóiméad (nó mar sin)

NAISC CHURACLAIM

OSPS:

Mise Ag tabhairt aire do mo chorp Bheith eolach faoi mo corp/Bia agus Cothú

Focail an Lae

Plaic

Substaint ghreamaitheach atá déantarde na frídíní is cúis le lobhadh fiacla.

Cruan

Clúdaíonn cruan do chuid fiacla agus cosnaíonn sé iad. Is é an tsubstaint is crua i do chorp é.

Lobhadh fiacla

Nuair a ithimid nó a ólaimid rud éigin ina bhfuil siúcra, cruthaítear aigéid sa bhéal. Déantar na haigéid sin ag frídíní a mhaireann sa phlaic fiaclóireachta ar dhromchla na bhfiacla. Tosaíonn na haigéid ar dhromchla cruan an fhiacail a leagan, rud a lobhann fiacail.

Plé Ranga

Cuir in iúl do na daltaí go mbeidh tú ag foghlaim faoi shláinteachas fiacla. Iarr ar na daltaí cad a thuigeann siad leis an téarma sin. Mínigh gurb é atá i gceist leis ná aire a thabhairt don bhéal, do na fiacla agus gumaí.

Mar rang, pléigh 1) cén fáth a bhfuil sláinteachas fiacla tábhachtach agus 2) conas sláinteachas maith fiacla a bheith agat. Mar shampla:

  1. Cén fáth a bhfuil sláinteachas fiacla tábhachtach?
  • De dheasca droch-shláinteachas fiacla is féidir tinneas fiacaile, lobhadh fiacaile nó tinneas gumaí a bheith ag duine.
  • Is féidir drochanáil a bheith ag duine de dheasca drochshláinteachas fiacla.
  • Is tús iontach é dea-shláinteachas fiacla nuair a bhíonn tú óg le fiacla láidre a bheith agat nuair a bheidh tú níos sine.
  • Tá fiacla tábhachtach le bheith ag ithe, ag caint agus ag déanamh gáire.

Mínigh meath na bhfiacla (féach focail an lae le haghaidh sainmhínithe). Thart ar 20 nóiméad tar éis rud éigin siúcrúil a ithe nó a ól, mura n-óltar siúcra ar bith eile, téann dromchla na fiacaile ar ais arís mar a bhí. Sin é an fáth a bhfuil sé tábhachtach gan deochanna nó sneaiceanna siúcrúla a ithe idir béilí.

2. Conas sláinteachas fiacla maith a bheith agat:

  • Ith béilí agus sneaiceanna sláintiúla.
  • Ith táirgí déiríochta cosúil le bainne, iógart nádúrtha agus cáis (cineálacha ar bheagán saille atá molta) mar gur foinsí iontacha cailciam iad, rud a chabhraíonn le fiacla a choinneáil sláintiúil.
  • Seachain sneaiceanna siúcrúla cosúil le milseáin, seacláid, brioscaí agus deochanna siúcrúla, mar is féidir le sneaiceáil ar bhianna ina bhfuil cuid mhór siúcra fiacla a lobhadh.
  • Glan do ghumaí agus d’fhiacla i gceart.
  • Scuab d’fhiacla dhá uair sa lá.

Plé Beirte

Léigh na ceisteanna seo a leanas faoi shláinteachas fiacla amach os ard agus iarr ar na daltaí iad a phlé ina mbeirteanna, agus ina dhiaidh sin tar le chéile mar rang agus déanaigí plé (freagraí idir lúibíní thíos).

  1. Cé chomh minic is dóigh leat do chuid fiacla a scuabadh, meas tú? (Dhá uair sa lá)
  2. Conas ba chóir duit do chuid fiacla a scuabadh? (Nós imeachta leagtha amach thíos)
  3. Cén fhad ba chóir duit a chaitheamh ag scuabadh do chuid fiacla? (2-3 nóiméad)

Déan breac-chuntas ar an nós imeachta chun fiacla a scuabadh:

  • Faigh cabhair le do chuid fiacla a scuabadh.
  • Déan dhá fhiacail ag an am a scuabadh (leithead cheann na scuaibe fiacla).
  • Déan cuntas suas go deich do gach fiacail atá á scuabadh agat.
  • Scuab na gumaí agus na fiacla le scuab fiacla agus le taos fiacla i ngluaiseacht réidh chiorclach (féach grianghraif)
  • Déan na fiacla ar barr agus na fiacla ag an mbun a scuabadh.
  • Scuab lasmuigh de na fiacla agus de na gumaí, laistigh de na fiacla agus na gumaí agus an dromchla cogantach.
  • Caith amach as do bhéal tar éis scuabtha – ná rinseáil.

Gníomhaíocht Ghrúpa

Iarr ar na daltaí obair a dhéanamh ina ngrúpaí. Tabhair cóip den bhileog gníomhaíochta ‘Leideanna ar Leas Fiacla‘ do gach grúpa, ag iarraidh orthu na habairtí ó A agus B a mheaitseáil leis na 8 n-abairt a chomhlánú. Tar éis roinnt ama, déan plé ranga air.

Leideanna maithe ar leas na bhFiacla – Réiteach

  1. Scuab do chuid fiacla dhá uair gach aon lá, ag am luí agus uair amháin eile i rith an lae.
  2. Bain úsáid as scuab fiacla bog/meánach agus as taos fiacla fluairíde chun do chuid fiacla a scuabadh.
  3. Chun do chuid fiacla a scuabadh mar is ceart ba cheart go dtógfadh sé 2-3 nóiméad (fad amhráin nó mar sin).
  4. Caith amach as do bhéal tar éis scuabtha – ná rinseáil.
  5. Ná bí ag ithe nó ag slogadh taos fiacla in am ar bith.
  6. Athraigh do scuab fiacla nuair a bhíonn na guairí caite.
  7. Faigh cabhair le do chuid fiacla a scuabadh. Beidh cabhair ag teastáil uait chun do chuid fiacla a scuabadh go díreach mar a theastaíonn cabhair uait le hiallacha do chuid bróg a cheangal nó le do chuid gruaige a ní.
  8. Nuair atá tú ag scuabadh do chuid fiacla, tá sé tábhachtach gach aon fhiacail a ghlanadh.

Gníomhaíochtaí Sínte

  1. Iarr ar na daltaí póstaer a dhearadh le seicliosta chun aire a thabhairt dá gcuid fiacla.
  2. Iarr ar na daltaí treoracha a scríobh chun fiacla a scuabadh ag baint úsáide as stíl an ghreannáin.

Tabhair Abhaile é

Spreag na daltaí chun an teachtaireacht a thabhairt abhaile faoin tábhacht a bhaineann le haiste bia chothrom shláintiúil le haghaidh dea-shláinte fiacla. Mar ghníomhaíocht obair bhaile, is féidir leat a iarraidh ar do dhaltaí an méid a leanas a dhéanamh:

  1. Liostaigh an bia atá acu sa bhaile atá go maith do na fiacla.
  2. Coinnigh taifead go ceann seachtaine de cé chomh minic a scuabann siad a gcuid fiacla agus seiceáil cé chomh maith agus a d’éirigh leo.

CUSPÓIRÍ

Tuiscint daltaí a fhorbairt ar an gcaidreamh idir an aimsir, an timpeallacht agus an fheirmeoireacht.

Fad: 30 nóiméad (nó mar sin).

NAISC CHURACLAIM

OSPS:

Mise agus an domhan mór Saoránacht a fhorbairt Cúram comhshaoil

Tíreolaíocht:

Aimsir Thimpeallachtaí Nádúrtha Aimsir Feasacht agus cúram comhshaoil Ag tabhairt aire do mo cheantar féin

Focail an Lae

Comhshaol

Gach ní beo agus neamhbheo timpeall ort, lena n-áirítear an t-aer.

Aeráid

Déanann an aeráid cur síos ar an ngnáth-aimsir a bhíonn in áit thar thréimhse fhada ama.

Aimsir

Déanann sé cur síos ar an atmaisféar a bhíonn in áit ag am ar leith, mar shampla, cé chomh te nó fuar agus atá an áit agus cé chomh fliuch nó tirim atá sí.

Bia-aistear

Glacann sé fuinneamh chun fáis, chun bogadh agus chun bia a stóráil. Dá fhad a thaistealaíonn do chuid bia, is ea is mó an fuinneamh a theastaíonn agus is faide an bia-aistear é. Is é atá i gceist le bia-aistear ná an t-aistear is gá don bhia a thaisteal le go rachaidh sé ón bhfeirm go dtí ár gcuid plátaí.

Athrú aeráide

Tá daoine tar éis a lán gníomhaíochtaí a dhéanamh a chruthaíonn gáis atá ag bailiú san atmaisféar. Gníomhaíonn na gáis sin mar bhlaincéad agus is iad is cúis leis an talamh a bheith ag téamh suas diaidh ar ndiaidh. Ciallaíonn sé sin go bhfuil na haeráidí ag athrú ar fud an domhain.

Plé Grúpa

Iarr ar gach grúpa na ceisteanna a leanas a phlé agus a roinnt leis an rang ansin. Scríobh na príomhphointí in airde ar an gclár.

  1. Cad is ‘aimsir’ ann?
  2. Cad is ‘aeráid’ ann?
  3. Cad is ‘athrú aeráide’ ann?
  4. An féidir leat smaoineamh ar aon chomharthaí a léiríonn go bhfuil athrú aeráide ann?

Leathnaigh ar na smaointe a ndearnadh iniúchadh orthu cheana féin i ngrúpaí trí thuilleadh plé a dhéanamh ar an athrú aeráide mar rang iomlán, ag baint úsáide as an rannóg ‘Focail an lae’ agus na pointí seo a leanas:

  • Má úsáidtear bia séasúrach a fhástar go háitiúil is lú an bia-aistear.
  • Má úsáidtear bia le beagán pacáistithe nó gan aon phacáistiú cabhraíonn sin le dramhaíl a laghdú.
  • Taistealaíonn cairéad ón Afraic Theas 6,000 míle.
  • Laghdaítear ar an mbia-aistear má shiúltar chuig an siopa le haghaidh bia seachas an carr a úsáid.

Plé Ranga

Pléigh na pointí seo a leanas maidir leis an nasc idir déiríocht agus an timpeallacht:

  • Mar gheall ar an áit a bhfuil Éire suite ar an bpláinéad bíonn aeráid fhionnuar, mheasartha againn.
  • Le haeráid mar sin, féadfaidh na ba dul ar féarach taobh amuigh ar fhéar úr méith ar feadh suas le 300 lá sa bhliain (beagnach bliain).
  • Mar gheall ar ár n-aeráid chineálta, fhliuch, úsáideann táirgeadh déiríochta in Éirinn suas le 20% níos lú uisce ná an chuid is mó de na tíortha Eorpacha.

Pléigh na pointí seo a leanas faoi thionchar an athraithe aeráide ar fheirmeoireacht:

  • Le linn aimsir shneachta, ní mór ainmhithe a choinneáil i bhfoscadáin ag amanna den bhliain nuair a bhíonn siad lasmuigh de ghnáth.
  • Le linn drochaimsire, bíonn tionchar ag dálaí contúirteacha bóthair ar sheachadtaí agus ar bhailiúcháin bainne.
  • Nuair nach féidir le ba a bheith lasmuigh ar an bhféar, caithfidh feirmeoirí bia breise a sholáthar.
  • Bíonn tionchar ag aimsir atá an-tirim agus ag níos lú báistí ar an méid féir (bia) a bhíonn ar fáil do na hainmhithe.
  • Is féidir le triomach agus tuilte méid an bhairr atá ag feirmeora a laghdú agus féadfaidh sé barr a scriosadh go hiomlán fiú.

Gníomhaíocht Bheirte

Déan an ceacht iomlánaithe ar Dhéiríocht agus an Comhshaol.

Gníomhaíocht Phearsanta

Iarr ar dhaltaí a shamhlú gur feirmeoirí iad agus cuntas a scríobh ar a saol laethúil mar fheirmeoir déiríochta. Conas a thugann siad aire do na ba? Cén tionchar a bhíonn ag an aimsir ar an saol ar an bhfeirm? Cén tionchar a bhí ag aimsir eisceachtúil ar a saol?

Gníomhaíochtaí Sínte

  1. Tabhair cuireadh d’fheirmeoir labhairt leis an rang faoin tionchar a bhíonn ag an athrú aeráide ar a c(h)uid feirmeoireachta. Iarr ar na daltaí scríobh faoi.
  2. Iarr ar dhaltaí i ngrúpaí smaoineamh ar bhealaí gur féidir leo a mbia-aistear a laghdú.
  3. Spreag na daltaí chun a gcartáin nó a mbuidéil Bhainne Scoile a thabhairt abhaile lena n-athchúrsáil.

Tabhair Abhaile é

Spreag do dhaltaí chun an teachtaireacht a thabhairt abhaile faoin tionchar a bhíonn ag an athrú aeráide ar an gcomhshaol. Mar ghníomhaíocht obair bhaile, is féidir leat iarraidh ar na daltaí an méid a leanas a dhéanamh:

  1. Liostaigh bia a fhásann go háitiúil atá acu sa bhaile.
  2. Déan conradh teaghlaigh chun an bia-aistear a laghdú.

CUSPÓIRÍ

Chun feasacht na ndaltaí a fhorbairt maidir le tábhacht na feirmeoireachta déiríochta agus a dtuiscint ar an saol laethúil ar an bhfeirm.

Fad: 30 nóiméad (nó mar sin)

NAISC CHURACLAIM

Tíreolaíocht:

Timpeallachtaí daonna Ag maireachtáil sa phobal áitiúil Daoine ag obair

Focail an Lae

Dul ar féarach

Ainmhithe, cosúil le ba, ag beathú ar fhéar atá ag fás.

Paistéaradh

An bainne á théamh go teocht ard ar feadh tréimhse gearr ama (e.g. 72 céim Celsius ar feadh 15 shoicind) agus ansin é a fhuarú go han-tapa.

Homaiginiú

Nuair a scaipeann na cáithníní uachtair i mbainne go cothrom ar fud an bhainne ionas nach n-ardóidh an t-uachtar chuig an mbarr

Bleánlann

Foirgneamh ar fheirm dhéiríochta a úsáidtear chun ba a bhleán.

Plé Ranga

Cuir thart an mála pónairí – Iarr ar na daltaí a gcuid eolais / taithí roimh ré ar an bhfeirmeoireacht déiríochta a roinnt leis an rang trí mhála pónairí a chur timpeall an ranga. Déanann an dalta a bhfuil an mála pónaire aici/aige ag an am an t-eolas nó an taithí sin a roinnt leis an rang.

Ceisteanna Leide:

  1. Cad is déirí ann? (Is táirgí bia cosúil le bainne, iógart agus cáis é).
  2. Cad is feirmeoireacht déiríochta ann? (Is é an cineál feirmeoireachta é a tháirgeann táirgí déiríochta ar nós bainne, iógairt agus cáise).
  3. Cén cineál ainmhithe a cheapann tú a bheadh le feiceáil ar fheirm dhéiríochta? (Ba)
  4. An raibh tú riamh ar fheirm dhéiríochta? Déan cur síos ar an méid a d’fhéadfá a fheiceáil ar fheirm dhéiríochta, (m.sh. ba, bleánlann, inneall crúite, sadhlas, féar).

Plé Beirte

Iarr ar na daltaí smaoineamh ar conas a thugann feirmeoirí aire do na ba ar fheirm dhéiríochta. Iarr orthu a gcuid smaointe a phlé le comhpháirtí agus iarr ar gach beirt a gcuid smaointe a roinnt leis an rang.

Nodanna plé:

  • Soláthraíonn feirmeoirí easair do na ba le codladh uirthi.
  • Is féidir le feirmeoirí ba a fhágáil chun dul ar féarach ar fhéar úr lasmuigh ar feadh thart ar 300 lá sa bhliain.
  • Bogann feirmeoirí ba ó pháirc go páirc ionas go mbeidh go leor féir acu le hithe.
  • Tugann feirmeoirí na ba isteach faoi dhíon agus an aimsir fuar sa gheimhreadh
  • Cinntíonn feirmeoirí go mbíonn sadhlas agus arbhar Indiach, mar shampla, le hithe ag na ba.
  • Coinníonn na feirmeoirí na bóithigh agus na bleánlanna glan.
  • Déanann feirmeoirí cinnte de go dtéann tréidlia ar cuairt chuig an bhfeirm chun a chinntiú go bhfanann na ba sláintiúil.

Gníomhaíocht Bheirte

Tosaigh ag iarraidh ar dhaltaí mar rang smaoineamh ar conas a thagann bainne ón bhfeirm go dtí an ghloine ar bhord na cistine. Scríobh na pointí tosaigh plé in airde ar an mbord. Ansin tabhair cóip den bhileog ghníomhaíochta ‘Ón bhFéar go dtí do Mhéar‘ do gach dalta. Iarr ar na grúpaí breathnú ar na 8 gcéim de tháirgeadh bainne ‘Ón bhféar go dtí do mhéar’, iad a phlé agus ansin uimhreacha a chur ar gach ceann, á gcur san ord ceart. Déan plé ar an ord ceart mar rang, ag caint trí gach ceann de na céimeanna sa phróiseas táirgthe bainne. *(Tá breac-chuntas ar an ord ceart ar leathanach 21).

Gníomhaíocht Phearsanta

Iarr ar na daltaí scríobh faoi conas a théann bainne ‘Ón bhféar go dtí do mhéar’ ina bhfocail féin.

Gníomhaíochtaí Sínte

  1. Déanann oibrí saotharlainne tástáil ar an mbainne arís ag an déirí.
  2. Iarr ar dhaltaí i ngrúpaí a bpóstaer féin ‘Ón bhFéar go dtí do Mhéar’ féin a chruthú le taispeáint ar fud na scoile.

Tabhair Abhaile é

Spreag do dhaltaí chun teachtaireacht a thabhairt faoin tábhacht a bhaineann le feirmeoireacht déiríochta.

Mar ghníomhaíocht obair bhaile, is féidir leat a iarraidh ar do dhaltaí an méid a leanas a dhéanamh:

  1. Féach ar na táirgí déiríochta sa chuisneoir agus sainaithin cén áit a bhfuarthas iad. Mar shampla, an bhfuarthas aon rud ó fheirm áitiúil?
  2. An bhfuil comhartha ráthaíochta na Comhairle Náisiúnta Déiríochta ‘Déanta ar fheirm i bPoblacht na hÉireann” ar an mbainne ina gcuisneoir?
  3. An bhfuil aithne acu ar fheirmeoir déiríochta áitiúil?
  4. Déan taifead cé mhéad lítear bainne atá ag gach ball den teaghlach ar feadh seachtaine. Déan comparáid eatarthu.

Gníomhaithe Ranga

póstaeir

Will you be joining our challenge this year? Find out more